D3 vitamini

Yozda Toshkentda quyoshdan choyxona soyaboni ostiga qochamiz, dekabrda esa uni koʻrish ham qiyin. D3 vitamini, yoki xolekalsiferol, teri B ultrabinafsha nurlari taʼsirida hosil qiladigan oʻsha shakl. Qishda Oʻzbekistonning katta qismida bu manba deyarli quriydi: quyosh past turadi, ofis va marshrutka oynasi UVB ni oʻtkazmaydi, paltodan esa faqat yuz bilan qoʻl panjalari chiqib turadi. Kenglik va quyosh boʻyicha raqamlar bilan batafsil bu qishda D vitamini haqidagi maqolada koʻrib chiqilgan. Bu yerda gap bankaning oʻzi haqida.

D3, D2 va yorliqdagi birliklar

Javonlarda ikki shakl uchraydi. D2 (ergokalsiferol) oʻsimlik va zamburugʻdan olinadi, D3 hayvondan. Garvard jamoat salomatligi maktabi meta-tahlilga tayanadi, unga koʻra D3 qondagi vitamin darajasini kuchliroq oshiradi va uzoqroq ushlab turadi, garchi bu boʻyicha bahs yopilmagan boʻlsa ham. Shuning uchun koʻp bankalarda D3 deb yozilgan. D vitamini treska jigari yogʻida ham boʻladi, uning xususiyatlari haqida omega-3 sharhida yozganmiz.

Eng koʻp birliklarda adashishadi. EFSA nisbatni belgilaydi: 1 mkg D vitamini 40 XB ga teng.

Yorliqda	Mikrogrammlarda	Bu nimani anglatadi
400 XB	10 mkg	NHS boʻyicha qishki profilaktika
600 XB	15 mkg	19-70 yoshli kattalar uchun meʼyor (AQSh)
800 XB	20 mkg	70 yoshdan keyingi meʼyor
1000 XB	25 mkg	meʼyordan yuqori, lekin chegaradan past
4000 XB	100 mkg	kattalar uchun ruxsat etilgan yuqori daraja

Qoʻshimcha kimga oʻylab oʻtirmasdan kerak

2024 yilda AQSh Endokrinologiya jamiyati alohida koʻrsatmalari yoʻq sogʻlom odamlar uchun tavsiyalar chiqardi. Mutaxassislar D vitaminini tahlilsiz toʻrt guruhga berishni taklif qilgan:

• 1-18 yoshli bolalar va oʻsmirlarga, raxitning oldini olish va, ehtimol, nafas yoʻllari infeksiyalari xavfini kamaytirish uchun;
• 75 yoshdan katta odamlarga, chunki bu oʻlimni kamaytirishi mumkin;
• homiladorlarga, preeklampsiya, muddatidan oldin tugʻruq va bolaning kam vazn bilan tugʻilishi xavfini kamaytirish uchun;
• xavfi yuqori prediabeti bor kattalarga, turmush tarzini oʻzgartirish bilan birga.

75 yoshgacha boʻlgan sogʻlom kattalarga oʻsha mutaxassislar odatiy meʼyordan oshmaslikni maslahat beradi: 70 yoshgacha sutkasiga 600 XB, undan keyin 800 XB. Sogʻlom odamlarda 25(OH)D ga muntazam tahlilni ular hech kimga, jumladan terisi qora va semizligi bor odamlarga ham tavsiya qilmaydi va oldingi 30 ng/ml maqsaddan voz kechgan.

Britaniya NHS soddaroq moʻljal beradi: oktyabrdan martgacha hammaga kuniga 10 mkg (400 XB), koʻchaga kam chiqadigan yoki terisining katta qismini yopib yuradiganlarga esa yil boʻyi. Muddat boʻyicha bu deyarli bizning qishimiz, birinchi sovuq tonglardan Navroʻzgacha.

Chegara qayerda va oshirib yuborsa nima boʻladi

NHS va Garvard kattalar uchun yuqori chegara deb sutkasiga 100 mkg, yoki 4000 XB ni ataydi; EFSA kattalar, homilador va emizikli ayollar uchun oʻsha 100 mkg ni koʻrsatadi. 1-10 yoshli bolalarga NHS 50 mkg, bir yoshgacha chaqaloqlarga 25 mkg belgilaydi. NHS baʼzi kasalliklari bor odamlar uchun hatto bu raqamlar ham koʻp boʻlishi mumkinligini alohida taʼkidlaydi. EFSA ham 1-10 yoshli bolalar uchun 50 mkg ni, 11 yoshdan katta oʻsmirlar uchun esa kattalarnikidek 100 mkg ni koʻrsatadi. D vitamini bilan zaharlanish deyarli har doim qoʻshimchalar bilan bogʻliq. NHS giperkalsiyemiyani tasvirlaydi: kalsiy organizmda toʻplanadi, suyaklar zaiflashadi, buyrak va yurak zarar koʻradi. Garvard ishtaha yoʻqolishi, ozib ketish, yurak ritmi buzilishi va kalsiyning tomir hamda toʻqimalarda toʻplanishini sanaydi. Quyoshdan dozani oshirib yuborish boʻlmaydi.

Yuqori daraja shifokorsiz oʻtilmaydigan chiziqni belgilaydi. Unga intilishning hojati yoʻq, u yerda «maksimal foyda» kutmaydi.

Qoʻshilib ketishidan ehtiyot boʻling. D vitamini multivitaminlarda, treska jigari yogʻida, aralash komplekslarda bor. Oshxona javonidagi uchta «zararsiz» banka birgalikda koʻringanidan koʻproq berishi mumkin.

Moʻjiza boʻlmaydi

VITAL sinovi taxminan besh yil davom etgan: ishtirokchilar kuniga 2000 XB yoki platsebo qabul qilgan. Garvard xulosasiga koʻra, qoʻshimcha sinish va yiqilishlar sonini kamaytirmagan, infarkt va insultlar chastotasini pasaytirmagan, koʻkrak, prostata va ichak saratoni bilan kasallanishga taʼsir qilmagan. Autoimmun kasalliklar taxminan 22% kam boʻlgan. Xulosa kamtar: D vitamini yetishmovchilikni yopadi, «hamma dardga davo» boʻlmaydi, «immunitet uchun» megadozalarning esa asosi yoʻq.

Kim avval shifokorga borishi kerak

Buyrak va ichak kasalliklari, kalsiy almashinuvi buzilishi bor odamlar va D vitamini almashinuviga taʼsir qiladigan dori ichayotganlar (Garvard bunday dorilarni aniq nomlamasdan eslatib oʻtadi). Homiladorlarga NHS mavsumda kuniga oʻsha 10 mkg ni va 100 mkg dan oshmaslikni maslahat beradi. Bolalar uchun dozani pediatrdan aniqlashtirgan maʼqul: ularda chegaralar kattalarnikidan ikki-toʻrt baravar past.

Dorixonada nimaga qarash kerak

Shifokor boshqacha buyurmagan boʻlsa, profilaktika uchun D3 shaklini va 400-800 XB doirasidagi dozani qidiring. Moyli tomchi va yumshoq kapsulada dozani nazorat qilish oson. USP, NSF yoki Informed Sport belgisi tarkibni mustaqil laboratoriya tekshirganini tasdiqlaydi. 10 000 XB va undan yuqori tabletkalar shifokor nazoratidagi davolash uchun, oʻzingizcha profilaktikaga yaramaydi.

Likopchadan-chi?

NHS yogʻli baliq, qizil goʻsht, tuxum sarigʻi, jigar va boyitilgan mahsulotlarni ataydi; boyitilmagan sut yaxshi manba hisoblanmaydi. Haftasiga ikki marta baliq, nonushtaga qovurilgan tuxum va goh-goh qovurilgan jigar yordam beradi, lekin qishki ehtiyojni faqat ovqat bilan yopish qiyin. Yogʻli baliq bir yoʻla EPA va DHA ni ham beradi, ular haqida omega-3 sharhida yozganmiz.