Multivitaminlar

AQShda kattalarning deyarli uchdan biri, USPSTF tayangan baholashga koʻra, multivitamin ichadi, koʻpincha «umumiy salomatlik uchun». Tadqiqotlar aynan shu sababni eng kam qoʻllab-quvvatlaydi. Lekin bankaga haqiqatan ehtiyoji bor odamlar ham bor, ularni sanab chiqish qiyin emas.

Qutidagi vaʼdalar va maʼlumotlar

Daʼvo	Nima topilgan	Baho
Yurakni himoya qiladi	PHS II: yurak-qon tomir hodisalariga sezilarli taʼsir yoʻq; USPSTF 2022: maʼlumot yetarli emas	zaif yoki yoʻq
Saraton xavfini kamaytiradi	PHS II: erkak shifokorlarda 11 yilda saraton holatlari 8% kam; USPSTF: maʼlumot yetarli emas	qisman, bitta yirik signal
Umrni uzaytiradi	390 124 nafar katta odam, 27 yilgacha kuzatuv: oʻlim kamaymagan	yoʻq
Xotirani yaxshilaydi	COSMOS: 73 yosh atrofidagi odamlarda xotira biroz yaxshilangan	qisman, faqat keksalarda
Kambagʻal ratsionda yetishmovchilikni toʻldiradi	mantiqiy va Garvard tan oladi, lekin tarkibga bogʻliq	qisman

Koʻpincha «hamma narsaga qarshi» kompleks emas, aniq vazifa uchun bitta modda foydaliroq: qishda D3 vitamini yoki goʻsht deyarli yoʻq ratsionda, shifokor asos koʻrsa, rux.

AQSh profilaktika xizmatlari ishchi guruhi (USPSTF) 2022 yilda 2014 yildan beri toʻplangan hamma narsani tekshirib, I-xulosa deb ataladigan bahoni berdi: yurak kasalliklari va saraton profilaktikasida multivitaminlarning foyda va zarar muvozanatini baholash uchun dalillar yetarli emas. Ikki modda boʻyicha xulosa qatʼiyroq: beta-karotinga qarshi (zarari foydasidan ustun) va E vitaminiga qarshi (sof foyda yoʻq).

Loftfield va hammualliflarning JAMA Network Open jurnalidagi kogort tadqiqoti (2024) boshida saraton va surunkali kasalligi boʻlmagan 390 124 nafar katta odamni qamragan uchta Amerika kogortasini birlashtirgan. Mualliflar vitamin ichadigan odamlar umuman sogʻlomroq turmush tarzini olib borishini maxsus hisobga olgan. Har kuni qabul qilish oʻlimning kamayishi bilan bogʻliq boʻlmagan: kuzatuvning birinchi yarmida xavflar nisbati 1,04, ikkinchi yarmida ham 1,04 boʻlgan.

Xulosada teskari tomonga adashish ham oson. Garvard keltiradigan Ayova ayollari salomatligi tadqiqotida multivitamin ichgan 55 yoshdan katta ayollar koʻproq vafot etgan. Biroq tahlilga allaqachon kasal boʻlgan ishtirokchilar ham tushgan, qabul qilish davomiyligi esa hisobga olinmagan, shuning uchun bu maʼlumotlardan zarar ham kelib chiqmaydi. Kuzatuv bogʻliqlikni ushlaydi, sababni esa na foyda, na zarar tomonga isbotlamaydi.

Kompleks kimga foydali boʻlishi mumkin

Garvard jamoat salomatligi maktabi u oʻzini oqlaydigan holatlarni sanab oʻtadi: ovqatdan B12 vitamini yomonroq soʻriladigan 50 yoshdan katta odamlar (AQSh Milliy tibbiyot akademiyasi ularga boyitilgan mahsulotlar yoki B12 tabletkalarini maslahat beradi); soʻrilishni buzadigan kasalliklari bor odamlar; vitaminlar oʻzlashtirilishiga taʼsir qiladigan dori ichayotganlar; bir haftadan koʻp cheklangan parhezda oʻtirgan yoki har kuni normal ovqatlana olmaydiganlar.

Homiladorlik haqida gap boshqacha. Bu yerda NHS aniq narsalarni aytadi: rejalashtirishda va 12 haftagacha kuniga 400 mkg foliy kislotasi, oktyabrdan martgacha 10 mkg D vitamini. Ammo A vitaminli (retinolli) qoʻshimchalar va treska jigaridan olingan baliq yogʻini NHS homiladorlikda qabul qilishni maslahat bermaydi. Oddiy «kattalar» kompleksida retinol boʻlishi mumkin, shuning uchun uni shifokorsiz olmaslik kerak.

Javonda bankalar beshta boʻlib qolganda

Standart dozali bitta tabletka kamdan-kam xavfli boʻladi. Muammo oshxona javonida uning yoniga alohida D vitamini, rux, magniy, «soch uchun vitaminlar» va sport kompleksi qoʻshilganda boshlanadi. EFSA ning kattalar uchun ruxsat etilgan yuqori darajalari, ular bilan solishtirib turish kerak:

• A vitamini (retinol va uning efirlari): sutkasiga 3000 mkg;
• D vitamini: 100 mkg (4000 XB);
• E vitamini: 300 mg;
• B6 vitamini: 12 mg;
• qoʻshimcha va boyitilgan mahsulotlardagi foliy kislotasi: 1000 mkg;
• rux: ovqat bilan birga sutkasiga 25 mg;
• qoʻshimchadagi magniy: 250 mg;
• yod: 600 mkg.

EFSA chekuvchilarga beta-karotinli qoʻshimchalardan qochishni maslahat beradi. Garvard megadozalar boshqa moddalar va dorilar soʻrilishiga xalal berishi va uzoq qabul qilinganda zaharli boʻlishi mumkinligini, oʻtli komplekslarda esa koʻpincha uzoq muddatli xavfsizlik haqida maʼlumot yoʻqligini ogohlantiradi.

Dorixona peshtaxtasi oldida besh daqiqa

1. Bankani aylantirib, har bir qatorni kunlik meʼyor bilan solishtiring. Meʼyorning 100% atrofidagi qiymatlar 500-1000% dan oqilonaroq.
2. Retinol, beta-karotin, temir bormi va bu sizga mos keladimi, tekshiring.
3. Allaqachon ichayotgan boshqa qoʻshimchalar bilan qoʻshib hisoblang.
4. Garvardning soʻzlariga koʻra, USP belgisi tarkib yorliqqa mos kelishini tasdiqlaydi. NSF va Informed Sport ham shunga oʻxshash vazifani bajaradi.
5. Qimmat brend shart emas, Garvard oddiy arzon markalar ham mos kelishini ochiq yozadi.

Tarkibni va meʼyordan foizlarni oʻqish qoidalari yorliqni oʻqish haqidagi maqolada batafsil koʻrib chiqilgan.

Tabletka oʻrniga nima

Garvard oddiy bir narsani eslatadi: multivitamin tola bermaydi va ovqat oʻrnini bosmaydi. Har kuni sabzavot va koʻkat (yozda bozorda buning iloji oson), dukkaklilar, butun donlar, baliq, tuxum, sut-qatiq mahsulotlari va mevalar vitamin va minerallarning koʻpchiligini har qanday tabletkadan ishonchliroq yopadi. Ovqatlanish haqiqatan cheklangan boʻlsa, yillar davomida hamma narsani ketma-ket ichgandan koʻra bir marta tahlil topshirib, yetishmayotgan narsani aniq toʻldirgan yaxshi.